عماد الدين محمود بن مسعود شيرازى
92
رساله افيونيه ( فارسى )
روغن دنبه چنين بريان « 1 » مىكنند كه سوخته مىشود و با « 2 » مثل ، شقاقل و لسان العصافير تركيب كنند ( به عسل ) « 3 » . و امّا حبّ كچله بعضى از اوصاف او در باب كچله ذكر كرديم و در ادويهء او عود و مصطكى و سنبل و زعفران « 4 » و جدوار و امثال آن بود . امّا تراكيب مشهوره اقواى آنها ترياق فاروق است و در او افيون نيست كه به واسطهء او قائم مقام تواند شد امّا چون شأن او حفظ « 5 » روح است و قوى « 6 » ، تا مفسدى بر او مستولى نشود چه ، مفسد داخلى باشد مانند موادّ بدن كه در وقت ضعف قوّتها خاصّه ماسكه كه به واسطهء مداومت ، قوّت يافته بود در وقت ترك به حركت مىآيد و فساد ذاتى او كه از طول مكث ، حاصل شده با فساد عارض حاصل كه از حركت متّفق مىشوند و احداث شرّ عظيم مىكند چه بر تقديرى كه توجّه آن موادّ به خارج طبيعت بيشتر باشد و مرور بر اعضا نكايت مىرساند خصوصا كه عضوى رئيس در راه سير [ باشد ] كه [ در ] گذشتن موادّ بر او « 7 » مضرّتى عظيم متوقّع بود و امّا فساد خارجى مانند سموم ملذوعه و مشروبه و ترياق فاروق هر دو فساد را ازاله مىكنند يا كم مىسازند پس چون شأن او اين است و در مداومت افيون دو طور فساد متوقع است يكى : ابتلا به عادت كه از آن ، ضررى كه از سموم مشروبه حاصل مىشود حاصل شود . و ديگر : ترك ، كه موادّ مذكوره به حركت درمىآيند . ترياق فاروق در هر دو حال نفع تمام دارد . امّا در حال عادت جهت آنكه آنچه با سموم مشروبه مىكند خواهد كرد يعنى دفع آن سموم و حفظ اعضاى رئيسه از آن . امّا در حال ترك به واسطهء چند چيز ، يك : منع سيلان موادّ چنانچه اسهال ذرب را منع مىكند . ديگر : تقويت قوّهء ماسكه كه تا امساك كند موادّ سايله را .
--> ( 1 ) . ل و آ : گرم ( 2 ) . ل : - با ( 3 ) . ل و آ ( 4 ) . ل و آ : و بيش ( 5 ) . الف : حظّ ( 6 ) . ل و آ : شأن او حفظ روح و قوا است ( 7 ) . الف : عضو رئيس كه در راه سر از بهر گذاشتن موادّ بود